Op uitnodiging van Yelena Kharitonova van  Caravan Cultura ben ik de eerste twee dagen van de Dutch Design Week 2009 in Eindhoven. Ik maak de opening mee van haar project Caviar Rouge. Voor het tweede achtereenvolgende jaar heeft Yelena Kharitonova designers uit Rusland, Kazachstan, Wit-Rusland en Servië uitgenodigd om de Designweek te bezoeken, hun producten en projecten te laten zien en hen te laten te discussiëren met hun Nederlandse counterparts. Ik maak maar een stukje van het gehele programma mee, maar het geeft mij een goede indruk.  

Smalle Haven
In de Smalle Haven, een heel nieuw winkelgebied in het centrum van Eindhoven, zie ik Rode Kaviaaraffiches en Russische vlaggen. Dit moet Designwinkel Design Daily's zijn, waar de opening plaatsvindt. Rechts na de ingang staat een Russische orkestje nostalgische Russische liederen te spelen. Ik zie Russische mutsen die je helemaal over je hoofd heen kunt trekken met even nostalgische Sovjet-insignes en posters met bruisende Sovjethelden. Eigenaar Dick de Bruijn heet me welkom. Yelena is er nog niet, maar zij zal spoedig komen. Er zijn al veel gasten in de ruime winkel. De winkel staat vol met bijzondere producten die gemeen hebben dat er een speciaal designidee achter zit. Op de schappen en aan het plafond hangen een aantal producten van de ontwerpers die Yelena uitgenodigd heeft. Ik krijg een glaasje wodka aangeboden. Ik zie een heleboel schalen met Russische gerechten en lekkere hapjes. Eigenaar Dick de Bruijn legt me uit dat het drijven van een designwinkel nog niet zo makkelijk is. Hij heeft zijn winkel op diverse lokaties in de binnenstad gehad, maar design is geen product dat een stroom klanten trekt. Hij prijst zich gelukkig met zijn nieuwe ruime winkel in het door architect Jo Coenen ontworpen Smalle Havengebied. Het is een hele hippe nieuwe winkelstraat met diverse bedrijven die ook meedoen aan de Design Week.

Terras
Aan de achterkant van de winkel is - in een hoefijzervorm - een ronde grasvlakte met enige grote bomen; Dick heeft er een groot terras, waar de opening plaatsvindt. Dick doet de aftrap met de opmerking "Iedereen is nu vol van Dutch design, maar wij begonnen ermee al twintig jaar geleden. We kijken nu naar andere landen. In Rusland begint het Design zich ook te ontwikkelen; het is nog een jonge beweging, maar vol potentie en het kan een hele grote speler worden."
Yelena geeft vervolgens aan dat de groep jonge designers uit Rusland, Kazachstan, Wit-Rusland en Servië nu voor het tweede jaar in Eindhoven is en dat zij erg enthousiast zijn om over hun ontwerpen te praten met hun Nederlandse collega's. Ze hebben een druk programma met veel bezoeken aan culturele instellingen en presentaties. In 2010 zal de groep nog groter zijn. Inna Bagdasarova - ook betrokken bij Caviar Rouge - heeft er zelfs een speciaal bedrijf Dutchdesign.ru voor opgericht dat helemaal draait om de wederzijdse designersuitwisseling. De in de vijftiger jaren gevreesde uitspraak "De Russen komen!" valt nu weer, maar nu met een enigszins andere inhoud.

Dans
We krijgen op Russische muziek nog een mooie solodans voorgeschoteld van een Oezbeekse choreograaf, we luisteren nog even naar de Russische band, eten een bord vol heerlijke gerechten, bereid door ondermeer een Tataarse die met een Nederlander is getrouwd, drinken nog een wodka en gaan naar het Brainport Greenhouse op het Stadhuisplein, een grote glazen kas waar de finalisten en winnende ontwerpen van de Dutch Design Award als juweeltjes zijn te bezichtigen. In opvallend veel projecten zit niet alleen technologisch vernuft, maar zijn ook allerlei vernieuwende sociale ideeën verwerkt. Zoals Wethouder Cultuur Mariëtte Mittendorf later tegen ons zou zeggen: "Designers zijn niet alleen doeners, maar vooral denkers." Ook het stadhuis zelf staat helemaal in het teken van de Designweek, de kelder, de begane grond en de eerste verdieping zijn allemaal gevuld met tentoonstellingen, waaronder een expositie van Yksi over karton en design en een presentatie van Eindhovense grafisch ontwerpers, in opdracht van de gemeente Eindhoven.

Welkom door de wethouder
Na een bezoek aan de eerste werkplaats van de Philipsgloeilampen, waar we een mooie tentoonstelling zagen van neonlichtkunst, worden we in de Raadzaal van het Stadhuis ontvangen door de loco-burgemeester van Eindhoven, wethouder cultuur Mariëtte Mittendorf.
Ze is blij dat designers van over de hele wereld elkaar deze week in Eindhoven kunnen ontmoeten. Het vormt - aldus Mittendorf - een bijdrage voor een duurzame, gelukkige wereld. Eindhoven, met zijn twee academies, de Design Academie en de faculteit Industrieel design van de Universiteit, hebben van Eindhoven een "levend laboratorium" gemaakt. Ze onderstreept dat Design tegenwoordig steeds meer een sociale component aan het krijgen is, en dat is alleen maar gunstig. Eindhoven doet mee aan de competitie voor 's wereld Design Hoofdstad 2012. Er zijn op dit moment twee kandidaten over: Helsinki en Eindhoven. Mittendorf heeft goed hoop dat de keus op haar stad zal vallen. Zij krijgt van de groep een Caviar Rouge T-shirt aangeboden en alle designers gaan met haar op de foto.


Urban Designer
Eindhoven's urban designer Cees Donkers geeft ons vervolgens een klein college met lichtbeelden. Achtereenvolgens komen de stad, de cultuur en het design aan de orde. We zien een nachtbeeld van Europa met enkele lichte plekken. "Dit zijn de plekken in Europa met de meeste energie. Eindhoven, ook verlicht, blijkt centraal te liggen ten opzichte van andere lichte gebieden als Amsterdam-Rotterdam, het Ruhrgebied en de Vlaamse Ruit." In sneltreinvaart gaan we door de geschiedenis van Eindhoven - in 1920 nog zeven kleine dorpjes - en de invloed van Philips, die nog steeds groot is. "40% van de uitvindingen in Nederland komt nog van Philips." Het denken over architectuur / design en de stad is op gang gekomen door discussies van studenten in de jaren zeventig en tachtig en buitenlandse vormgevers en denkers die werden uitgenodigd. Namen als Peter Eisenman, Italianen als Sotsass en Marzano passeren de revue. En de grote omslag die hierdoor tot stand kwam, waardoor het gebouw "De Witte Dame" niet werd gesloopt en het denken over de grote voormalige fabrieksgebouwen in de wijk Strijp en hun integratie in de stad een grote push kregen. Verdichting en de inzet van creative designgeesten vormen nu het leidende beginsel. "We hebben goud in ons handen" is de conclusie van Donkers. Ook hij krijgt een Caviar Rouge T-shirt, dat een klein beetje te klein is. Maar hij zal het aan zijn kleinzoon geven, die er heel erg blij mee zal zijn. En opnieuw gaan alle Russische designers met hem op de foto. Hij krijgt de belofte dat hij een T-shirt in grotere maat zal ontvangen.

En ook de burgemeester
's Middags is er in de Raadszaal een debat over de regie op de stad met vertegenwoordigers van Eindhoven's woonbedrijf, social designers en een stedebouwkundige. Burgemeester Rob van Gijzel doet ook mee. "Eindhoven is de stad van de hoop" zegt hij. Duizenden mensen kwamen in de vorige eeuw naar Eindhoven omdat ze hier hoop hadden op een positieve verandering in hun leven." Na de magere jaren op het eind van de vorige eeuw is die hoop er weer. De stad groeit met 2000 mensen per jaar. Maar er zijn spagaten. Het niveau van de technologie en het design is van wereldklasse, maar het voorzieningenniveau is nog kleinstedelijk. "Er moet een hogere dichtheid in de stad komen, waarin de scheiding tussen wonen, werken en recreëeren is opgeheven. Vooral de sociale cohesie moet versterkt worden. Daar kunnen kunstenaars en designers een hele goede rol in spelen."

Walter van Teeffelen
www.avantiproductions.nl